Việc các doanh nghiệp nhỏ thiếu tiền đầu tư hệ thống thu thập, xử lý và lưu trữ dữ liệu đang trở thành rào cản lớn đối với hàng hóa xuất khẩu và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.
Hoạt động sản xuất tại thị trường Việt Nam có sự phân hóa về năng lực ứng dụng công nghệ giữa các cấp độ doanh nghiệp trong cùng một chuỗi cung ứng thương mại. Ông Nguyễn Việt Long, Phó Tổng Giám đốc Tư vấn tại Công ty TNHH Ernst & Young Việt Nam, cho biết các tập đoàn lớn và nhà cung cấp cấp 1 có đủ tiềm lực tài chính để đầu tư vào các hệ thống tự động hóa và đo lường. Nhóm doanh nghiệp này sở hữu nền tảng tài chính để thiết lập mạng lưới giám sát dữ liệu nội bộ.
Thế nhưng ở chiều ngược lại, các nhà cung cấp nhỏ ở cấp 3, cấp 4 hoặc các công ty phụ trợ đang gặp thách thức lớn vì họ không có tiền để đầu tư vào hệ thống công nghệ. Đánh giá về mức độ ứng dụng thực tế, ông Việt Long nhận định: “Thực tế hiện nay, các nhà cung cấp nhỏ từ cấp 2 đến cấp 4 hoàn toàn không có tính tự động hóa trong quy trình sản xuất và theo dõi dữ liệu”.
Việc thiếu hụt hệ thống theo dõi dữ liệu đang cản trở hoạt động xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam. Ông Nguyễn Việt Long chỉ rõ điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp đưa sản phẩm vào châu Âu là phải nắm vững Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và ESG. Phân tích rõ hơn, ông Nguyễn Việt Long cho biết thị trường châu Âu hiện áp dụng các quy định mang tính bắt buộc về lộ trình khử carbon và tiêu chuẩn báo cáo ESG.
Thị trường quốc tế thay đổi phương thức kiểm soát hàng hóa thông qua dữ liệu nguồn gốc. Nguyên tắc “Hộ chiếu Sản phẩm Kỹ thuật số” (DPP) của EU bắt buộc tất cả hàng hóa khi nhập khẩu phải xuất trình được dữ liệu minh bạch về nguồn gốc. Dẫn chứng trong ngành công nghiệp ô tô, ông Nguyễn Việt Long cho biết lượng phát thải từ nguyên vật liệu đầu vào (Phạm vi 3 – Scope 3) chiếm đến 70% đến 75% tổng lượng phát thải của một sản phẩm.
Về các quy định chuyên biệt, ông Muchtazar, Trưởng bộ phận Phát Triển Bền Vững tại Nickel Industries Limited, cho biết: “Các quy định mới như Hộ chiếu pin của Liên minh Châu Âu (hiệu lực năm 2027) bắt buộc doanh nghiệp phải có dữ liệu minh bạch về dấu chân carbon và hàm lượng tái chế”.
Việc tuân thủ các tiêu chuẩn bền vững và ESG hiện mang tính quyết định đối với khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Xác nhận vấn đề này, ông Muchtazar và bà Nguyễn Thụy Lam Tuyền, Tổng Giám đốc ABB Việt Nam, cùng đánh giá đây là giá trị quan trọng cho mọi mắt xích trong chuỗi cung ứng. Nhằm chuyển hóa yêu cầu đó thành năng lực xuất khẩu thực tế, ông Nguyễn Việt Long khẳng định doanh nghiệp bắt buộc phải thiết lập hệ thống trích xuất nguồn gốc và giám sát dữ liệu theo thời gian thực.
Ở cấp độ vi mô, quy trình số hóa bắt đầu bằng việc thay đổi nhận thức. Ông Nguyễn Việt Long đưa ra giải pháp đầu tiên là tổ chức đào tạo cho toàn bộ hệ sinh thái để thay đổi tư duy và hiểu đúng về các tiêu chuẩn dữ liệu. Việc thống nhất nhận thức giúp toàn bộ các mắt xích đồng thuận về phương pháp triển khai đồng bộ.
Theo ông, để giải quyết bài toán tài chính, giải pháp ban đầu đối với các nhà cung cấp nhỏ không có tiền mua hệ thống là tiến hành thu thập dữ liệu bằng phương pháp thủ công. Phương pháp này đảm bảo các thông tin cơ bản được ghi nhận vào hệ thống lưu trữ. Bước tiếp theo, các doanh nghiệp cần đồng bộ dữ liệu vào một nền tảng chung do các công ty lớn đầu tư, để kết nối tính minh bạch từ đầu nguồn đến cuối nguồn. Mô hình hợp tác này tận dụng tài nguyên hạ tầng của doanh nghiệp lớn để giảm tải chi phí cho doanh nghiệp nhỏ.
Quá trình lưu trữ và liên kết thông tin đòi hỏi một hệ thống phần mềm phù hợp. Bà Tạ Minh Trang, Trưởng phòng khách hàng doanh nghiệp tại Việt Nam Post Logistics, nêu quan điểm: “Nếu không có hệ sinh thái IT nội bộ mạnh mẽ, doanh nghiệp hoàn toàn có thể thuê ngoài hệ thống IT để đáp ứng yêu cầu theo dõi dữ liệu của khách hàng”.
Quyết định thuê ngoài giúp giảm chi phí duy trì nhân sự công nghệ thông tin chuyên trách. Tuy nhiên, việc lựa chọn nhà cung cấp phần mềm đi kèm với một điều kiện kỹ thuật. Bà Tạ Minh Trang nhấn mạnh khi xây dựng hoặc thuê ngoài, nguyên tắc cốt lõi là hệ thống IT đó phải có cấu trúc lắp ghép mô-đun và “đủ mở” để tự động đồng bộ hóa dữ liệu với các đối tác bên ngoài. Một hệ thống IT thiếu tính mở làm dữ liệu bị cô lập, ngăn cản khả năng truy xuất nguồn gốc của quy trình cung ứng từ nhà sản xuất đến người tiêu dùng.
Ông Nguyễn Việt Long cho biết công ty EY đang hợp tác để xây dựng “Trung tâm Chuyển đổi Xanh” (Green Transition Hub). Cơ chế hoạt động của trung tâm dựa trên hai trụ cột cốt lõi là chuyển đổi số (tập trung vào dữ liệu) và phát triển bền vững (ESG). Mục tiêu của dự án là hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam áp dụng công nghệ số và phát triển bền vững để xuất khẩu sang thị trường châu Âu và gắn kết vào chuỗi cung ứng toàn cầu. “Hiện tại đang hỗ trợ cho chuỗi nông nghiệp, nông nghiệp thực phẩm và chuỗi lâm nghiệp gỗ. Sắp tới sẽ là dệt may. Đây là dự án liên kết với Đức để làm sao hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu và gắn kết với cả chuỗi cung ứng của doanh nghiệp toàn cầu”, ông Nguyễn Việt Long cho biết.
Dù tiếp cận theo phương thức nào, năng lực số hóa và truy xuất nguồn gốc hiện là điều kiện kỹ thuật cốt lõi để hàng hóa Việt Nam duy trì sự hiện diện trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Theo Diễn đàn doanh nghiệp
