Dù tổng nhu cầu nhập khẩu tôm của thị trường Nhật Bản có dấu hiệu sụt giảm nhẹ, thủy sản Việt Nam vẫn khẳng định thế mạnh vượt trội ở phân khúc giá trị gia tăng. Tuy nhiên, sức ép cạnh tranh ngày càng gay gắt từ các đối thủ như Ấn Độ đặt ra bài toán cấp thiết về việc nâng cao năng lực thích ứng cho các doanh nghiệp trong nước. Theo báo cáo công bố mới đây từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản (VASEP), hoạt động xuất khẩu tôm của Việt Nam sang xứ sở hoa anh đào trong giai đoạn 9 tháng đầu năm 2026 đã ghi nhận những kết quả vô cùng khả quan. Tính riêng trong tháng 9/2026, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này sang Nhật Bản đạt 52,3 triệu USD, tăng 8,6% so với cùng kỳ năm trước.
Lũy kế trong cả 9 tháng đầu năm 2026, tổng giá trị xuất khẩu tôm Việt Nam sang thị trường Nhật Bản đã vượt mốc 440,9 triệu USD, ghi nhận mức tăng trưởng 6,4%, chiếm 11,8% tổng kim ngạch xuất khẩu tôm của cả nước. Kết quả này giúp Nhật Bản duy trì vững chắc vị trí là thị trường tiêu thụ tôm lớn thứ ba của Việt Nam, chỉ xếp sau Trung Quốc và Mỹ.
Đáng chú ý, đà tăng trưởng của tôm Việt Nam diễn ra trong bối cảnh quy mô nhập khẩu chung của Nhật Bản có xu hướng co hẹp. Dữ liệu từ Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC) cho thấy, trong 8 tháng đầu năm 2026, Nhật Bản chỉ chi khoảng 1,25 tỷ USD để nhập khẩu tôm từ thế giới, giảm 3% so với cùng kỳ.
Việc kim ngạch của Việt Nam vẫn giữ nhịp tăng trưởng tích cực cho thấy độ chịu đựng và khả năng thích ứng linh hoạt của các doanh nghiệp trong nước trước những biến động chung của cầu tiêu dùng thế giới. Trong đó, VASEP chỉ ra rằng Việt Nam hiện vẫn là nguồn cung cấp tôm lớn nhất cho thị trường Nhật Bản xét theo giá trị. Trong 8 tháng đầu năm 2026, xứ sở Phù Tang đã chi gần 330 triệu USD để nhập khẩu tôm Việt Nam (tương đương mức thực hiện của cùng kỳ năm trước), chiếm tới 26,4% tổng giá trị nhập khẩu tôm của quốc gia này.
Tuy nhiên, bức tranh thị phần giữa các đối thủ cạnh tranh đang có sự phân hóa rõ rệt. Xếp ở các vị trí tiếp theo lần lượt là Indonesia với 194,6 triệu USD (giảm 6%), Ấn Độ đạt 193,8 triệu USD (tăng 5%), Thái Lan đạt 153,1 triệu USD (giảm 25%) và Ecuador đạt 87,9 triệu USD (giảm 8%). Sự trỗi dậy của tôm Ấn Độ với mức tăng trưởng dương là tín hiệu báo động về sức ép giá thành. Ấn Độ vốn có lợi thế lớn về nguồn cung tôm nguyên liệu giá rẻ, đang tích cực đẩy mạnh hiện diện tại Nhật Bản, tạo ra áp lực cạnh tranh trực tiếp đối với các dòng sản phẩm tôm đông lạnh nguyên con hoặc sơ chế tối giản.
Nguyên nhân cốt lõi giúp tôm Việt Nam đứng vững và duy trì vị trí số 1 tại Nhật Bản chính là năng lực chế biến sâu. Khác với các thị trường ưu chuộng tôm nguyên liệu cơ bản, người tiêu dùng Nhật Bản đặc biệt ưa chuộng các sản phẩm tiện lợi, chế biến sẵn đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe về thẩm mỹ và an toàn thực phẩm. Đó cũng là phân khúc mà các doanh nghiệp Việt Nam có lợi thế tay nghề công nhân cao và công nghệ hiện đại vượt trội so với các đối thủ.
Mặc dù vậy, để duy trì khoảng cách an toàn và tiếp tục gia tăng giá trị xuất khẩu tại Nhật Bản trong thời gian tới, ngành tôm Việt Nam cần tập trung xử lý các thách thức trọng tâm gồm tối ưu hóa chi phí sản xuất để cạnh tranh về giá, đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc, cũng như bám sát xu hướng tiêu dùng tiện lợi của thị trường này. Nhật Bản tiếp tục là điểm tựa chiến lược, và bằng việc kiên trì định hướng hàng giá trị gia tăng, doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể biến thách thức cạnh tranh thành động lực bứt phá bền vững.
Theo Doanh nghiệp Hội nhập
